Առաջին հոգեբանական օգնությունը տարեց հասակում

Առաջին հոգեբանական օգնությունը տարեց հասակում

Առաջին հոգեբանական օգնությանը անդրադառնալուց առաջ հարկ է հասկանալ, թե ինչ է անձի հուզական ոլորտը, ինչ առանձնահատկություններ, ինչ խախտումներ ունի և ինչպես է պետք արձագանքել։ Հուզական ոլորտը, նախնական պատկերացմամբ, կարելի է ասել, որ մեր հույզերն են՝ դրականից միչև բացասական։ Անպայման պետք է հասկանալ, որ հույզերը դրական և բացասականի բաժանելը շատ պայմանական է, և հույզը, որպես այդպիսին, չի կարող վատը լինել։ Այն լոկ մեր արձագանքն է արտաքին տարատեսակ գրգռիչներին։ Եթե իրավիճակը տրավմատիկ է տվյալ անձի համար, ապա տրամաբանական է նաև նրա ռեակացիայի բասացական բնույթը։ Բացի այդ հաճախ մենք անտեսում ենք մեր հույզերը, մինչդեռ դրանք լավագույն ճանապարհն են մեր ինքնաընդունման և ինքնահասկացման համար։ Հուզական կայունության խախտումն ինքնին խոսում է անձի համար արտակարգ իրավիճակի առաջացման մասին։ Նմաօրինակ իրավիճակ է սթրեսը, տրավմատիկ տեսարաններին ներկա գտնվելը և այլն։ 

 

Գոյություն ունեն այնպիսի հուզական վիճակներ, որոնք  կարող են վնասակար լինել նաև օրգանիզմի հյուծման տեսանկյունից (սթրես), որը ընթանում է երեք հիմնական փուլով։ Պայքար սթրես առաջացրած իրավիճակի դեմ․ օրինակ՝ եթե անձը իր համար ոչ սովորական իրավիճակում է, սկսում է ելքեր փնտրել իրավիճակը կայունացնելու համար։ Եթե չի հաջողվում, ապա սկսվում է երկրորդ փուլը, որի ժամանակ օրգանիզմը թուլանում է, և ավարտվում է երրորդ փուլով, որտեղ օրգանիզմը վերջնականապես հյուծվում է։ 

 


Կարելի է ասել, որ ժամանակին օրգնանիզմի կարգավորիչ գործառույթի չկայացման պարագայում մեր օրգանիզմը գնում է հոգեսոմատիկ լուծման։ Հոգեսոմատիկան հոգեբանական պատճառներով առաջացած մարմնական ախտահարումներ են, որոնք իրենց հերթին ունեն դրսևորման տարաբեր ձևեր։ Սթրեսի նման ելքից խուսափելու համար գոյություն ունեն մի շարք հոգեբանական տեխնիկաներ, սակայն կան հոգեբանական առաջին օգնության մոդելներ ևս, որոնք բավականին պարզ են և կարող են օգնել ձեզ և դիմացինին նամանատիպ միջոցներով։

 

Տարեցները հաճախ են գտնվում հուզական դաշտի տատանումների կիզակետում։ Նրանց դեպքում ևս կան սթրեսններ, կորուստներ, վիշտ, որոնք ազդում են ներկա կյանքի որակի վրա, ուստի անունները այս դեպքում կրկին նույնն են։ Ստորև ներկայացնում ենք ռելաքսացիոն տեխնիկա, որը կարող եք անել երկարատև սթրեսային իրավիճակներում ձեզ և ձեր տարեց ընտանիքի անդամների կամ տարեց բարեկամ-ծանոթների հետ։ 

 

Ռելաքսացիոն տեխնիկա՝ հիմնված շնչառության և մկանային լարվածության կարգավորման սկզբունքի վրա


Ռելաքսացիոն մեթոդները հնարավորություն են տալիս՝

 

  • ձերբազատվել նմանօրինակ ճնշումներից
  • ծավալել արդյունավետ գործունեություն
  • բալանսի բերել լարվածության և թուլացման զգացողությունները

 

Մեթոդիկան հիմնված է հասարակ ֆիզիլիոլոգիական փաստի վրա՝ ցանկացած մկանի լարվածությունից հետո յուրաքանչյուր մկան ավտոմատ կերպով թուլանում է: Ըստ Ջեկեբսոնի՝ մեթոդիկայի հեղինակի՝ անհրաժեշտ է լարել յուրաքանչյուր մկան 5-10 րոպե և դրանից հետո միայն 15-20 րոպեների ընթացքում կենտորնանալ մկանների թուլացման վրա: Կարևոր է ճանաչել լարման զգացումը, որից հետո միայն հնարավոր կլինի զգալ թուլացման գործընթացը: Մեթոդը պրակտիկ համախումբ է և ընթանում է փուլերով։

 

Առաջին փուլ. ռելաքսացիա՝ «լարում-թուլացում» սկզբունքով

 

Այս փուլի նպատակն է օգնել անձին զգալ լարված և թուլացած վիճակների տարբերությունը: Սկսել կարելի է հարմար դիրքում՝ նստած կամ պառկած: Նախքան սկսելը անհրաժեշտ է խորը շնչել մի քանի րոպե, այնուհետև, ըստ հերթականության, լարել մկանները: Լարված վիճակը պետք է պահպանել 5 վայրկյան, հետո թուլացնել մկանները:

 

  • Նախաբազուկ - սեղմեք բռունցքը և ձգեք դաստակը, թուլացրեք ձեռքը
  • Ուսեր -սեղմեք դաստակներով իրանը, թուլացրեք ձեռքերը
  • Ոտքերի ստորին մկաններ - բարձրացրեք ոտքերը և լարեք ստորին մկանները, թուլացրեք ոտքերը
  • Կոնքեր - ուժեղ ձգեք ոտքերի վերին մկանները, թուլացրեք
  • Որովայն - ներս քաշեք որովայնը և մի քանի վարկյանից թուլացրեք
  • Կրծքավանդակ - խորը շունչ քաշեք, պահեք շունչը 10 վարկյան, հետո արտաշնչեք և թուլացրեք
  • Ուսագոտու հատված - բարձրացրեք ուսերը, հասցրեք այն միջև ականջներ և թուլացրեք
  • Պարանոց - ետ տարեք գլուխը, պահեք որոշակի ժամանակ այդպես, այնուհետև թուլացրեք
  • Շրթունքներ - սեղմեք շրթունքները՝ առանց սեղմելու ատամները, թուլացրեք
  • Աչքեր - ամուր փակեք աչքերը, այնուհետև թուլացրեք դեմքի մկանները
  • Հոնքեր - կնճռոտեք հոնքային հատվածը և թուլացրեք մկանները
  • Ճակատ - հոնքերը վեր բարձրացրեք և թուլացրեք ճակատի մկանները

 

Այս փուլից հետո շնչեք, այնուհետև կրկին նույն հերթականությամբ կրկնեք վարժությունների շարքը: Պահեք յուրաքանչյուր մկանային խումբ լարված վիճակում մոտ 5 վայրկյան, իսկ հետո թուլացրեք մարմնի լարված հատվածները, ցածր ձայնով կարող եք ինքներդ ձեզ ասել «թուլացի՛ր»: Յուրքանչյուր մկանային խմբից հետո կարող եք տալ 15-20 վայրկյան դադար:

 

Վարժության ժամանակ ՝

 

  • ուշադրությո՛ւն դարձրեք լարված և թուլացած վիճակների տարբերություններին,
  • զգացե՛ք, թե ինչպես են մկանները դանդաղորեն թուլանում,
  • փորձե՛ք հանդարտ շնչել։

 

Երկրորդ փուլ

 

Հաջորդ փուլը ուղղված է թուլացման և շնչառության միջև կապի հաստատմանը: Հանգիստ նստեք և փակեք աչքերը, դանդաղ հաշվեք 5-ից մինչև 1-ը, եթե հնարավոր է փորձեք անել այնպես, որ յուրաքանչյուր հաշվին արտաշնչեք: Ընթացքում մի քանի անգամ շնչեք և արտաշնչեք:

 

Պատկերացրեք՝

 

  1. ինչպես է թուլանում մեր դեմքը և պարանոցը,
  2. ինչպես է այն իջնում մեր մարմնով դեպի ուսեր և ձեռքեր,
  3. ինչպես է փոխանցվում այդ թուլությունը ոտքերին,
  4. ինչպես է այն տարածվում ողջ մարմնով։

 

Կրկնեք այս վարժությունը այնքան, որքան կգտնեք անհրաժեշտ։ Կոորդինացրե՛ք շնչառության գործընթացը: Արտաշնչելիս կենտրոնացե՛ք մարմնի որոշակի հատվածների վրա և յուրաքանչյուր արտաշնչման ժամանակ ցածրաձայն կրկնեք «թուլացի՛ր»: Կատարե՛ք վարժությունը մի քանի րոպե: Ավարտին սկսե՛ք հաշիվը այս անգամ 1-ից միջև 5-ը, յուրաքանչյուր հաշվարկի հետ ավելի շատ հետ վերադարձե՛ք սովորական վիճակին՝ պահպանելով թուլությունը: Պետք է կարողանաք և՛ թուլանալ, և՛ միևնույն ժամանակ պատրաստ լինել ակտիվ գործունեության։ Վարժությունը պետք է կրկնել այնքան, մինչև հարմարվեք իրավիճակին:

 

Ռելաքսացիա՝ «միայն թուլացում»

 

Այս փուլում միայն թուլացնում եք ձեզ, չեք մտածում ոչնչի մասին: Հատկապես՝ եթե ձեր լարվածությանը «թուլացում-լարում» փուլը չի օգնում, ապա կարող եք անցնել այս փուլին, որտեղ միայն թուլացման պրոցեսին ենք ուշադրություն դարձնելու: Կենտորնացեք յուրաքանչյուր խմբի մկանների վրա՝ թուլացնելով դրանք մոտ 35-40 վայրկյան, մտքում կրկնելով «թուլացի՛ր»:

 

Մկանային ռելաքսացիա՝ ըստ ազդակի

 

Ամեն անգամ կրկնելով «թուլացի՛ր» բառը՝ առաջանում է կայուն կապ թուլացած վիճակի և այդ բառի միջև: Այսպիսով՝ կարող եք վարժությունների կատարումից հետո կրկնել «թուլացի՛ր» բառը և կզգաք նույնատիպ զգացողություն մկաններում: Կարող եք կրկնել այդ բառը օրվա ընթացքում 10-15 անագամ:

 


Աղբյուր՝

 

  1. Смирнов В. Н.  Психологи управления персоналом в экстремальных  условиях. Изд. Москва-2007г.
  2. Яроцкого А. И. , Криволапчука И.А. ЭМОЦИИ ЧЕЛОВЕКА В НОРМАЛЬНЫХ И СТРЕССОРНЫХ УСЛОВИЯХ.-изд. Гродно 2001г.

 

Հոդվածը կազմեց հոգեբան Հասմիկ Սարգսյանը, խմբագրեց Մերի Սարգսյանը Տարեցների առողջության և խնամքի ապահովման ասոցիացիա
Հոդվածից մեջբերումներ անելիս կամ այն վերահրապարակելիս ակտիվ հղումը  սկզբնաղբյուր www.gerontology.am-ին պարտադիր է։

 

            
 

12.10.2021 14:45 Նյութը դիտվել է՝ 13 անգամ: